اونس، مظنه و طلای ۱۸ عیار؛ قیمت طلا را خودتان حساب کنید

کسی که قیمت طلا را در ایران دنبال می‌کند، هر روز با چند عدد مختلف روبه‌رو می‌شود: اونس جهانی، مظنه، گرم ۱۸ عیار، سکه‌ی امامی و طلای آب‌شده. همه درباره‌ی یک فلز حرف می‌زنند، اما با واحدها و عیارهای متفاوت. نتیجه این است که خیلی‌ها نمی‌دانند وقتی اونس دو درصد بالا رفت، چرا قیمت النگوی بازار به همان اندازه تغییر نکرد.

در این راهنما این عددها را یکی‌یکی باز می‌کنیم و نشان می‌دهیم چطور از هم ساخته می‌شوند. با چند فرمول ساده می‌توانید از روی اونس و دلار، قیمت منصفانه‌ی هر گرم طلا و سکه را حساب کنید و بفهمید قیمت بازار چقدر حباب دارد. قیمت زنده‌ی طلا و سکه را هم هر لحظه در صفحه‌ی قیمت طلای خبرترید می‌بینید.

اونس طلا چیست؟

در بازار جهانی، طلا با واحد «اونس تروا» قیمت‌گذاری می‌شود. هر اونس تروا دقیقاً ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ گرم است. این اونس با اونس معمولی که در آشپزی یا وزن‌کشی روزمره در بعضی کشورها به کار می‌رود فرق دارد و سنگین‌تر از آن است.

قیمت اونس همیشه برای طلای خالص اعلام می‌شود و واحدش دلار است. وقتی می‌شنوید «اونس به ۴ هزار دلار رسید»، یعنی ۳۱٫۱ گرم طلای خالص در بازار جهانی حدود ۴ هزار دلار ارزش دارد. در پلتفرم‌های معاملاتی، همین قیمت با نماد XAU/USD نمایش داده می‌شود.

یکی از مرجع‌های مهم قیمت جهانی، «قیمت طلای LBMA» است. این قیمت دو بار در روز، ساعت ۱۰:۳۰ و ۱۵ به وقت لندن، از طریق حراج الکترونیکی تعیین می‌شود و مدیریت آن را نهادی مستقل بر عهده دارد. بسیاری از قراردادها و گزارش‌های رسمی بر پایه‌ی همین قیمت محاسبه می‌شوند. قیمتی که روی صفحه‌ی معاملاتی می‌بینید، در طول روز مدام تغییر می‌کند و ممکن است با این دو عدد رسمی کمی فاصله داشته باشد.

عیار طلا یعنی چه؟

طلای خالص نرم است و برای ساخت زیورآلات، آن را با فلزهای دیگر مخلوط می‌کنند. عیار نشان می‌دهد چه بخشی از یک قطعه طلا، طلای خالص است. در ایران دو روش برای بیان عیار رایج است: قیراط، که طلای خالص را ۲۴ می‌داند، و هزارم، که طلای خالص را حدود ۱۰۰۰ می‌گیرد.

پس یک گرم طلای ۱۸ عیار، ۰٫۷۵ گرم طلای خالص دارد. همین نسبت ساده، کلید تبدیل همه‌ی قیمت‌هاست.

مظنه چیست و چرا این‌قدر مهم است؟

مظنه اصطلاحی مخصوص بازار طلای ایران است. به قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار، یعنی عیار ۷۰۵، مظنه می‌گویند. مثقال در این‌جا «مثقال صیرفی» است و حدود ۴٫۶۰۸۳ گرم وزن دارد. مثقال شرعی وزن دیگری دارد و نباید این دو را با هم اشتباه گرفت.

بازار عمده‌ی طلا در ایران با مظنه کار می‌کند. طلافروش‌ها قیمت طلای آب‌شده را با مظنه می‌گویند و قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار هم از روی آن حساب می‌شود. به همین دلیل، کسی که مظنه را بفهمد، تقریباً همه‌ی قیمت‌های داخلی طلا را می‌فهمد.

مظنه یک عدد آزاد بازار است و با عرضه و تقاضای داخلی تعیین می‌شود. اما در بلندمدت از دو عدد پیروی می‌کند: اونس جهانی و قیمت دلار در بازار آزاد.

از اونس به قیمت داخلی؛ فرمول‌های اصلی

منطق همه‌ی فرمول‌ها یکی است. قیمت اونس را در دلار ضرب می‌کنیم تا ارزش یک اونس طلای خالص به تومان به دست بیاید. بعد آن را بر وزن اونس تقسیم می‌کنیم تا قیمت یک گرم طلای خالص پیدا شود. در آخر، نتیجه را با وزن و عیار مورد نظرمان تطبیق می‌دهیم.

ضریب ۹٫۵۷ از کجا آمده؟ یک مثقال ۴٫۶۰۸۳ گرم است و فقط ۷۰٫۵ درصدش طلای خالص. پس هر مثقال ۱۷ عیار حدود ۳٫۲۵ گرم طلای خالص دارد. وقتی ۳۱٫۱۰۳۵ را بر این عدد تقسیم کنیم، به حدود ۹٫۵۷ می‌رسیم. یعنی ارزش یک اونس طلای خالص، تقریباً با ۹٫۵۷ مثقال طلای ۱۷ عیار برابر است.

ضریب ۴٫۳۳ هم ساده است. مظنه قیمت ۴٫۶۰۸۳ گرم طلای ۷۰۵ است. برای رسیدن به یک گرم طلای ۷۵۰، باید مظنه را بر وزن مثقال تقسیم کنیم و بعد آن را به نسبت ۷۵۰ به ۷۰۵ بزرگ کنیم. حاصل این دو کار، همان تقسیم بر حدود ۴٫۳۳ است.

یک مثال کامل با عددهای فرضی

فرض کنید اونس جهانی ۴ هزار دلار است و دلار در بازار آزاد ۱۰۰ هزار تومان. این عددها فرضی‌اند و فقط برای ساده شدن محاسبه انتخاب شده‌اند. حالا قدم‌به‌قدم جلو برویم.

برای کنترل، مظنه را بر ۴٫۳۳ تقسیم کنید. ۴۱٫۸ میلیون تقسیم بر ۴٫۳۳ حدود ۹٫۶۵ میلیون می‌شود؛ همان قیمت گرم ۱۸ عیار که از مسیر اول به دست آوردیم. اگر عددهای شما در این دو مسیر با هم نخواند، احتمالاً جایی اشتباه حساب کرده‌اید.

چرا قیمت بازار با فرمول یکی نیست؟

فرمول‌ها «قیمت منصفانه» یا ارزش ذاتی را نشان می‌دهند. قیمت واقعی بازار معمولاً کمی بالاتر یا پایین‌تر از آن است. به فاصله‌ی قیمت بازار با این ارزش، حباب می‌گویند. حباب مثبت یعنی بازار گران‌تر از ارزش طلای داخل قطعه است و حباب منفی یعنی ارزان‌تر.

چند عامل این فاصله را می‌سازند. اول، دلاری که بازار در ذهن دارد. دلار آزاد خودش چند نرخ دارد و فعالان بازار طلا گاهی بر اساس انتظارشان از دلار فردا قیمت می‌دهند، نه دلار امروز. دوم، عرضه و تقاضای داخلی؛ در روزهای هیجان، تقاضای خرید قیمت را بالاتر از ارزش ذاتی می‌برد. سوم، محدودیت در واردات و صادرات که اجازه نمی‌دهد قیمت داخلی کاملاً با قیمت جهانی هماهنگ شود.

حباب سکه معمولاً از بقیه بیشتر خبرساز است. سکه کالایی استاندارد و نقدشونده است و در دوره‌های هیجان، تقاضا برایش زودتر از بقیه بالا می‌رود. خریدن سکه با حباب بالا یعنی شما علاوه بر ریسک قیمت طلا و دلار، ریسک خالی شدن حباب را هم پذیرفته‌اید.

سکه‌ی امامی دقیقاً چقدر طلا دارد؟

سکه‌ی تمام بهار آزادی طرح جدید یا همان سکه‌ی امامی، ۸٫۱۳۳ گرم وزن دارد و عیارش ۹۰۰ است. پس حدود ۷٫۳۲ گرم طلای خالص دارد. نیم‌سکه نصف این وزن است و ربع‌سکه یک‌چهارم آن.

اما قیمت نیم و ربع معمولاً دقیقاً نصف یا یک‌چهارم سکه‌ی تمام نیست. عرضه و تقاضای هر قطعه جداست و حباب هرکدام را باید جدا حساب کرد. پیش از خرید نیم یا ربع، ارزش طلای آن را با همان فرمول سکه‌ی تمام، به نسبت وزن، حساب کنید و با قیمت بازار بسنجید. سکه‌های پارسیان هم وزن و عیار متفاوتی دارند و قیمتشان را باید بر اساس وزن و عیار درج‌شده‌ی همان قطعه سنجید.

قیمت یک انگشتر طلا از چه چیزهایی ساخته می‌شود؟

وقتی زیورآلات می‌خرید، فقط پول طلا را نمی‌دهید. فاکتور طلافروشی معمولاً چهار بخش دارد:

• ارزش طلا: وزن قطعه ضرب در قیمت روز هر گرم ۱۸ عیار.

• اجرت ساخت: هزینه‌ی طراحی و ساخت که معمولاً به صورت درصدی از ارزش طلا حساب می‌شود و از قطعه‌ای به قطعه‌ی دیگر فرق زیادی دارد.

• سود فروشنده: درصدی که فروشنده برای خودش برمی‌دارد.

• مالیات بر ارزش افزوده: که فقط روی اجرت و سود فروشنده محاسبه می‌شود، نه روی اصل طلا.

وقتی همین قطعه را بفروشید، معمولاً فقط ارزش طلای آن را می‌گیرید و گاهی کمتر، چون خریدار هزینه‌ی ذوب یا کسر عیار را هم کم می‌کند. اجرت، سود و مالیاتی که پرداخته‌اید برنمی‌گردد. پس اگر هدفتان سرمایه‌گذاری است، زیورآلات با اجرت بالا گران‌ترین راه خرید طلاست. روش‌های دیگر را در راهنمای روش‌های سرمایه‌گذاری در طلا مقایسه کرده‌ایم.

اثر اونس و دلار؛ کدام مهم‌تر است؟

قیمت طلای داخلی حاصل ضرب دو عدد است. اگر اونس ۱۰ درصد بالا برود و دلار ثابت بماند، قیمت منصفانه‌ی طلای داخلی هم حدود ۱۰ درصد بالا می‌رود. اگر دلار ۱۰ درصد بالا برود و اونس ثابت بماند، همین اتفاق می‌افتد. اگر اونس ۱۰ درصد بالا برود و دلار ۱۰ درصد پایین بیاید، دو اثر تقریباً همدیگر را خنثی می‌کنند.

وقتی دلار داخلی تند حرکت می‌کند، اثرش روی قیمت طلا می‌تواند از اثر اونس بزرگ‌تر باشد. به همین دلیل کسی که فقط اونس را دنبال کند، تصویر ناقصی از بازار داخلی دارد. برای شناخت عوامل مؤثر بر اونس، راهنمای عوامل مؤثر بر قیمت جهانی طلا را بخوانید و برای درک رابطه‌ی دلار با بازارهای جهانی، مطلب شاخص دلار را.

محاسبه‌ی روزانه در چهار قدم

اگر می‌خواهید هر روز بدانید قیمت بازار منطقی است یا نه، این چهار قدم را دنبال کنید. اول، قیمت لحظه‌ای اونس را از یک منبع معتبر بردارید. دوم، نرخ دلار بازار آزاد را در همان ساعت پیدا کنید. سوم، با فرمول‌های بالا ارزش منصفانه‌ی گرم ۱۸ عیار، مظنه و سکه را حساب کنید. چهارم، این عددها را با قیمت‌های بازار مقایسه کنید.

اگر قیمت بازار چند درصد بالاتر از عدد شما باشد، این اختلاف همان حباب است. حباب کم و ثابت در بازار طلا عادی است؛ چون هزینه‌ی معامله، سود عمده‌فروش و انتظار کوتاه‌مدت از دلار در آن اثر دارند. اما اگر حباب در چند روز ناگهان بزرگ شود، معمولاً نشانه‌ی هیجان یا کمبود عرضه است و خرید در چنین شرایطی ریسک بیشتری دارد.

یادتان باشد که اونس و دلار هر دو لحظه‌به‌لحظه تغییر می‌کنند. اگر اونس را از ساعت ۱۰ صبح و دلار را از عصر بردارید، محاسبه‌ی شما دقیق نخواهد بود. عددها را از یک بازه‌ی زمانی بردارید.

عیار، تقلب و فاکتور

فرمول‌ها فرض می‌کنند عیار قطعه همان چیزی است که ادعا شده. در عمل، طلای ۱۸ عیار ممکن است کمی کم‌عیارتر باشد یا قطعه‌ای آب‌شده انگ معتبر نداشته باشد. اختلاف چند هزارم در عیار، روی قطعه‌های سنگین به مبلغ قابل توجهی می‌رسد.

برای کاهش این ریسک، از فروشنده‌ی شناخته‌شده خرید کنید، فاکتور با ذکر وزن، عیار، اجرت و سود بگیرید و برای آب‌شده فقط قطعه‌ی دارای انگ آزمایشگاه معتبر را بپذیرید. فاکتور هنگام فروش هم به کارتان می‌آید و نشان می‌دهد چه چیزی خریده‌اید.

چند اشتباه رایج در محاسبه

اشتباه گرفتن مظنه با قیمت گرم. مظنه قیمت یک مثقال ۱۷ عیار است، نه یک گرم ۱۸ عیار. فاصله‌ی این دو عدد بیش از چهار برابر است.

استفاده از مثقال شرعی. مثقال شرعی حدود ۳٫۴۶ گرم است و ربطی به مظنه ندارد. در محاسبه‌ی قیمت طلا همیشه مثقال صیرفی، یعنی ۴٫۶۰۸۳ گرم، به کار می‌رود.

استفاده از دلار رسمی یا نیمایی. بازار طلای داخلی معمولاً با دلار بازار آزاد قیمت می‌دهد. اگر نرخ دیگری در فرمول بگذارید، عدد شما با بازار فاصله‌ی زیادی پیدا می‌کند.

نادیده گرفتن اجرت در مقایسه. قیمت گرمی که از فرمول به دست می‌آید، قیمت طلای بدون اجرت است. برای مقایسه با قیمت ویترین طلافروشی، اجرت، سود و مالیات را هم اضافه کنید.

طلا در کنار بقیه‌ی دارایی‌ها

طلا برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی ابزار حفظ ارزش در برابر تورم و کاهش ارزش ریال بوده است. اما همین طلا هم دوره‌های افت دارد؛ هم از طرف اونس جهانی و هم از طرف دلار داخلی. در سال‌هایی که دلار آرام بوده یا اونس اصلاح کرده، خریداران طلا هم زیان دیده‌اند.

اگر طلا را با بیت‌کوین مقایسه می‌کنید، مطلب بیت‌کوین در برابر طلای فیزیکی تفاوت رفتار این دو را توضیح داده است. خرید تدریجی هم یکی از روش‌هایی است که ریسک زمان ورود را کم می‌کند؛ منطق آن را در راهنمای خرید پله‌ای یا DCA ببینید.

هشدار ریسک

قیمت طلا، هم در بازار جهانی و هم در بازار داخلی، نوسان دارد و می‌تواند برای ماه‌ها یا سال‌ها کاهش پیدا کند. حباب سکه و اجرت زیورآلات هم ممکن است بخش بزرگی از سود را از بین ببرد. معامله‌ی طلا با اهرم، مثلاً از طریق CFD، ریسک را چند برابر می‌کند. فقط با پولی سرمایه‌گذاری کنید که برای مدتی به آن نیاز ندارید.

این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه‌ی خرید یا فروش طلا و سکه نیست. عددهای مثال‌ها فرضی‌اند.