اتریوم چیست و قرارداد هوشمند دقیقاً چه کاری می‌کند؟

اتریوم چیست و چه فرقی با اتر دارد؟

اتریوم (Ethereum) شبکه‌ای برای انتقال ارز دیجیتال و اجرای قراردادهای هوشمند است. ارز اصلی این شبکه اتر نام دارد و نماد آن ETH است. کاربران با اتر، هزینه‌ی انجام تراکنش‌ها و اجرای برنامه‌ها را می‌پردازند.

بیت‌کوین و روش کار آن بیشتر با پرداخت و انتقال دارایی شناخته می‌شود. اتریوم علاوه بر انتقال، امکان اجرای برنامه روی بلاک‌چین را فراهم می‌کند. قرارداد هوشمند، بخش اصلی این قابلیت است.

قرارداد هوشمند چه کاری انجام می‌دهد؟

قرارداد هوشمند (Smart Contract)، برنامه‌ای است که روی بلاک‌چین قرار می‌گیرد. این برنامه شرط‌ها و دستورهای مشخصی دارد. وقتی درخواست اجرای آن ارسال شود، شبکه کد را اجرا و نتیجه را ثبت می‌کند.

یک صندوق دیجیتالی فرضی را در نظر بگیرید. قرارداد صندوق، موجودی و فهرست افراد مجاز به برداشت را نگه می‌دارد. هنگام درخواست برداشت، برنامه مجازبودن درخواست‌کننده و کافی‌بودن موجودی را بررسی می‌کند.

اگر شرط‌ها برقرار باشند، قرارداد برداشت را انجام می‌دهد و موجودی تازه را ثبت می‌کند. این همان اجرای خودکار قواعد برنامه است. واژه‌ی «هوشمند» به معنی فهمیدن نیت کاربر یا تشخیص منصفانه‌بودن شرط‌ها نیست.

برای تغییر اطلاعات، معمولاً یک تراکنش باید اجرای قرارداد را درخواست کند. حتی کار زمان‌بندی‌شده هم به سازوکاری نیاز دارد که درخواست را بفرستد. این کار می‌تواند به برنامه یا سرویس دیگری سپرده شود.

اتریوم اطلاعات حساب‌ها را کجا نگه می‌دارد؟

اتریوم موجودی حساب‌ها، کد قراردادها و اطلاعات آن‌ها را در وضعیت شبکه نگه می‌دارد. هر تراکنش می‌تواند این وضعیت را تغییر دهد. قواعد بلاک‌چین و تأیید تراکنش‌ها مشخص می‌کنند کدام تغییر پذیرفته شود.

در مدل پایه، حساب کاربر با کلید خصوصی کنترل می‌شود و حساب قرارداد با کد برنامه کار می‌کند. آدرس، حساب را در شبکه مشخص می‌کند. کیف پول هم ابزار دیدن اطلاعات و فرستادن درخواست از طرف کاربر است.

پس دارایی داخل خود برنامه‌ی کیف پول قرار ندارد؛ اطلاعات آن روی شبکه ثبت شده است. کیف پول این اطلاعات را می‌گیرد و نمایش می‌دهد.

گس چیست و کارمزد چطور حساب می‌شود؟

گس (Gas)، واحد اندازه‌گیری کار محاسباتی در اتریوم است. انتقال ساده و اجرای یک قرارداد می‌توانند گس متفاوتی مصرف کنند. هزینه‌ی نهایی از گس مصرف‌شده و قیمت مؤثر هر واحد به دست می‌آید.

قیمت گس را معمولاً با گیگاوی (Gwei) بیان می‌کنند. هر گیگاوی یک میلیاردم اتر است. راهنمای کارمزد شبکه و گس در انتقال رمزارز این هزینه‌ها را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهد.

در یک مثال فرضی، تراکنش ۵۰ هزار گس مصرف می‌کند و قیمت هر واحد ۱۸ گیگاوی است. حاصل، ۹۰۰ هزار گیگاوی یا ۰٫۰۰۰۹ اتر می‌شود. برای تبدیل هزینه به تومان، باید این مقدار را در قیمت تومانی اتر ضرب کرد.

هزینه‌ی تراکنش شامل هزینه‌ی پایه و بخش اولویت است. شبکه هزینه‌ی پایه را می‌سوزاند و همه‌ی مبلغ به اعتبارسنج نمی‌رسد. عدد سقف هزینه در کیف پول هم با مبلغ مصرف‌شده‌ی نهایی فرق دارد.

چرا تراکنش ناموفق هم کارمزد دارد؟

قرارداد ممکن است محاسبات را شروع کند و بعد به شرطی برسد که اجازه‌ی ادامه ندهد. شبکه برای این تلاش، منابع مصرف کرده است. به همین دلیل، گس مصرف‌شده هزینه دارد.

در چنین وضعی، تغییرات اجرای ناموفق برگشت می‌خورند، اما هزینه‌ی پردازش باقی می‌ماند. مبلغ واقعی در رسید تراکنش ثبت می‌شود. برآوردی که کیف پول پیش از ارسال نشان می‌دهد، تخمین همین هزینه است.

توکن‌های اتریوم چه فرقی با اتر دارند؟

اتر ارز اصلی اتریوم است. پروژه‌ها می‌توانند با قرارداد هوشمند، توکن‌های دیگری روی این شبکه بسازند. ERC20 یکی از استانداردهای رایج برای ساخت توکن‌های قابل تعویض است.

قرارداد توکن، موجودی آدرس‌ها و روش انتقال را مدیریت می‌کند. هر توکن قواعد و ویژگی‌های خودش را دارد و دارایی جدا از اتر است.

برای تشخیص یک توکن، شبکه و آدرس قرارداد اهمیت دارند. نام و لوگو را می‌توان کپی کرد. داشتن توکن روی اتریوم هم به‌تنهایی نشانه‌ی اعتبار یا سودآوری پروژه نیست.

برای مثال، تتر و محدودیت‌های استفاده از آن به قواعد شرکت صادرکننده هم وابسته است. امنیت اتریوم یک بخش ماجراست؛ اختیارهای قرارداد توکن بخش دیگر. برای شناخت دارایی باید هر دو را در نظر گرفت.

دکمه‌ی تأیید مجوز چه اجازه‌ای به قرارداد می‌دهد؟

در توکن‌های ERC20، مجوز خرج‌کردن (Approve) به آدرس مشخصی اجازه‌ی استفاده از توکن می‌دهد. درخواست، سقف مقدار مجاز را هم تعیین می‌کند. بعضی برنامه‌ها برای انجام معامله به این مجوز نیاز دارند.

فرض کنید به یک قرارداد اجازه‌ی استفاده از ۵۰۰ توکن داده‌اید. این مجوز لزوماً همان لحظه توکن‌ها را منتقل نمی‌کند. قرارداد می‌تواند بعداً طبق برنامه و تا سقف مجاز، از آن موجودی استفاده کند.

هنگام تأیید، آدرس دریافت‌کننده‌ی مجوز و مقدار آن اهمیت دارند. بعضی امضاها هم اثرشان را در مرحله‌ی بعد نشان می‌دهند. توضیح خوانای کیف پول کمک‌کننده است، اما باید خود درخواست و مقصد آن را بشناسید.

اوراکل اطلاعات بیرون از شبکه را چطور می‌رساند؟

بعضی قراردادها برای اجرا به اطلاعاتی مثل قیمت یک دارایی نیاز دارند. اوراکل (Oracle)، این داده را از بیرون شبکه به برنامه می‌رساند. قرارداد سپس طبق همان ورودی تصمیم می‌گیرد.

برای مثال، اگر برنامه از قیمت دریافتی استفاده کند، زمان به‌روزرسانی آن قیمت روی نتیجه اثر دارد. منبع اشتباه یا داده‌ی دیررس می‌تواند خروجی قرارداد را تغییر دهد. پس کیفیت اوراکل به اندازه‌ی منطق خود برنامه مهم است.

اثبات سهام و استیکینگ چه نقشی دارند؟

اتریوم از اثبات سهام برای امنیت شبکه استفاده می‌کند. اعتبارسنج‌ها در پیشنهاد بلاک و تأیید سابقه مشارکت دارند. قواعد شبکه هم برای کار آن‌ها پاداش و جریمه تعریف می‌کند.

استیکینگ و خطرهای مشارکت در آن به همین سازوکار مربوط است. پاداش آن با سود ثابت بانکی فرق دارد. شرایط مشارکت و رفتار اعتبارسنج روی نتیجه اثر می‌گذارند.

ورود تراکنش به بلاک، مرحله‌ی ثبت آن است. نهایی‌شدن، مرحله‌ای با قواعد امنیتی مشخص برای پذیرفته‌شدن سابقه است. این وضعیت درباره‌ی تراکنش‌هاست؛ موفقیت مالی برنامه‌ی اجراشده، موضوع دیگری است.

لایه‌ی دوم و پل چه کاربردی دارند؟

راهکارهای لایه‌ی دوم، بخشی از فعالیت را خارج از لایه‌ی اصلی انجام می‌دهند و به اتریوم متصل‌اند. این طراحی به افزایش ظرفیت کمک می‌کند. هزینه، زمان برداشت و روش امنیت هر شبکه به سازوکار خودش بستگی دارد.

پل برای جابه‌جایی دارایی میان شبکه‌ها به کار می‌رود. در این مسیر، قرارداد پل، مدیران یا نگهدارنده‌ی دارایی هم نقش پیدا می‌کنند. توکن هم‌نام در دو شبکه می‌تواند روش انتقال و تبدیل متفاوتی داشته باشد.

تفاوت صرافی متمرکز و غیرمتمرکز هم به مسیر کنترل دارایی مربوط است. یک معامله‌ی ساده در سایت می‌تواند پشت صحنه به چند قرارداد وابسته باشد. شناخت این مسیر کمک می‌کند بدانید هر تأیید چه کاری انجام می‌دهد.

دیدن موجودی با ارسال تراکنش چه فرقی دارد؟

برای خواندن اطلاعات عمومی، مثل موجودی یک آدرس، می‌توان داده‌های موجود را مشاهده کرد. انتقال دارایی یا تغییر اطلاعات قرارداد، به اجرای تراکنش نیاز دارد و معمولاً هزینه دارد. بنابراین، مشاهده‌ی حساب و تغییر آن دو عملیات جدا هستند.

پیش‌نمایش برنامه، نتیجه را با اطلاعات همان لحظه نشان می‌دهد. تا زمان اجرای تراکنش، وضعیت شبکه می‌تواند تغییر کند. نتیجه‌ی ثبت‌شده و هزینه‌ی واقعی را باید در رسید تراکنش دید.

هشدار درباره‌ی امضا و قراردادها

قرارداد می‌تواند باگ یا اختیار مدیریتی برای تغییر داشته باشد؛ حتی اگر کد آن عمومی و حسابرسی‌شده باشد. کیف پول سخت‌افزاری و حفاظت از کلیدها هم جلوی اجرای مجوز خطرناکی را که تأیید کرده‌اید نمی‌گیرد.

کلید خصوصی و عبارت بازیابی کیف پول را برای حل مشکل گس به کسی ندهید. سایت جعلی می‌تواند ظاهر برنامه‌ی واقعی را کپی کند. استفاده از فیوچرز و اهرم هم خطر زیان سریع و لیکویید شدن را اضافه می‌کند.

پرسش‌های متداول درباره‌ی اتریوم

آیا همه‌ی توکن‌های اتریوم همان ETH هستند؟

ETH ارز اصلی شبکه است. توکن‌های دیگر با قرارداد خودشان ساخته و مدیریت می‌شوند و دارایی جداگانه‌ای هستند.

آیا قرارداد هوشمند خودبه‌خود اجرا می‌شود؟

برای تغییر اطلاعات، معمولاً تراکنش باید آن را فراخوانی کند. اجرای زمان‌بندی‌شده هم به ابزاری نیاز دارد که درخواست را بفرستد.

آیا تراکنش ناموفق هزینه دارد؟

بله؛ گس مصرف‌شده در پردازش هزینه دارد. حتی با برگشت‌خوردن تغییرات قرارداد، این هزینه باقی می‌ماند.

آیا تأیید مجوز، توکن را همان لحظه منتقل می‌کند؟

مجوز به آدرس مشخص اجازه‌ی خرج‌کردن می‌دهد. انتقال می‌تواند در مرحله‌ی بعد و تا سقف مجاز انجام شود.

اتریوم اطلاعات بیرونی را از کجا می‌گیرد؟

برنامه‌ها از اوراکل برای دریافت داده‌ی بیرونی استفاده می‌کنند. کیفیت منبع و زمان به‌روزرسانی روی نتیجه اثر دارند.

آیا لایه‌ی دوم دقیقاً همان خطرهای اتریوم را دارد؟

هر لایه‌ی دوم طراحی و وابستگی‌های خودش را دارد. روش خروج، پل و اختیار مدیران، بخشی از تفاوت‌ها هستند.

بازار رمزارزها پرنوسان است و این مطلب توصیه‌ی سرمایه‌گذاری نیست؛ پیش از هر تصمیم، خودتان تحقیق کنید و اطلاعات را از چند منبع بررسی کنید.